Source: http://www.automatiseringgids.nl/news/default.asp?artId=7305 (Ik weet niet of je dit als niet-abonnee kunt opvragen.)

Op zoek naar de (IT-)nerd

Leden van de Vereniging Mensa hebben één ding gemeen: wanneer zij een intelligentietest afleggen hoort hun score bij de hoogste twee procent. Het woord dat wordt gebruikt voor mensen die gecertificeerd intelligent zijn is ´hoogbegaafd´. Vraag de eerste de beste persoon om een beschrijving te geven van de gemiddelde hoogbegaafde en het antwoord zal veel lijken op dat van de stereotype automatiseerder. Je zou kunnen concluderen dat de IT dus krioelt met mensen die weten dat ze een hoge intelligente hebben. Of misschien toch niet.

Sander de Jong is sinds kort getrouwd en woont met zijn gezin in Gelderland. In 1989 kwam hij in aanraking met Mensa. In eerste instantie liep hij alleen mee, maar in 1993 werd hij ook lid. Het barst zeker van de IT´ers binnen die club? „Binnen het actieve deel van de vereniging zijn er inderdaad veel mensen die in de automatisering werken of computers hebben als hobby. Maar ik vind het een boude stelling dat een bovengemiddeld verstandelijk vermogen en een groter analytisch inzicht iemand tot een betere automatiseerder zouden maken. Die twee zaken worden namelijk gemeten in de Mensatest. Ik weet niet of ik beter ben dan andere automatiseerders, ik weet alleen dat ik goed ben in wat ik doe, maar zo zijn er meer.” Ben je altijd al een bolleboos geweest die met computers speelde? „Computers waren wel een hobby, maar mijn vak was huisschilder. Dat vak heb ik jaren met plezier uitgeoefend. In de schildersbranche heb je echter een winterstop, bij gebrek aan werk gaan de schilders dan de WW in tot het voorjaar. Bij ons ging dat in overleg en omdat ik geen hypotheek had of een gezin, was ik ieder jaar één van de eersten. Ik kluste niet bij, dus ik zat gewoon vier tot zes maanden thuis. Toen me dat voor de derde keer overkwam was ik het zat. Ik wilde een andere richting op en besloot van mijn hobby mijn beroep te maken. Weten dat ik hoogbegaafd ben, heeft niets te maken gehad met die beslissing. Ik ben namelijk rekenblind, ik kan geen vier en twee optellen. Alles wat een rekenmachine kan, kan ik niet. Wiskunde gaat juist weer wel omdat ik dat kan visualiseren. Ik had dus niet echt het vertrouwen dat ik wat kon bereiken in de automatisering, maar twee vrienden hebben me aangemoedigd en zo heb ik de overstap gemaakt van huisschilder naar programmeur. Met een grote mond heb ik me binnen gebluft bij Triple P. Ik scheet in mijn broek, want de gemiddelde schilder denkt niet best over het kantoorleven en ik vond het behoorlijk eng. Ik maakte de afspraak met ze dat ik het zes maanden zou proberen, tegen een schildersloon, en dat ik daarna verder zou gaan met een loonsverhoging of weer zou gaan schilderen. Het beviel goed. Er is namelijk een tweedeling binnen de automatisering. Aan de ene kant heb je de muishatende programmeur met twee linkerhanden en aan de andere kant de software engineers. Ik kan met beiden overweg en deed zowel installeren als programmeren. Na een jaar ben ik bij Brocom Automatisering gaan werken als NT-specialist. Ik hield me bezig met alles wat met netwerken te maken had, dus hardware, componenten, Internet, routers. Ik had wat nieuws om uit te pluizen en dat doe ik graag. Ik vind het makkelijk, het komt me aanwaaien. Na achttien maanden ben ik weggegaan, onder andere vanwege de hoge werkdruk. Ik was een van de weinige mensen die echt problemen kon oplos-sen en kreeg dus ook de echte problemen. In maart vorig jaar begon ik bij Simac, waar ik onder andere werd ingeschakeld voor escalaties. Het is mooi werk om ruim 400 mensen weer aan de slag te krijgen, maar je hebt nergens anders meer tijd voor. Mijn probleem is dat ik nog steeds geen papieren heb. Dat betekent dat je altijd voor een lager salaris ergens binnenkomt en je je steeds weer moet bewijzen. Je hebt tegenwoordig echt papieren nodig in de IT. Bij Simac waren daarover afspraken gemaakt, die ze door omstandigheden niet konden nakomen. Sinds begin deze maand werk ik nu bij detacheerder Multisystems.” Wat vind je er nou zo leuk aan? „Wat ik leuk vind aan het frutten met computers is niet alleen het uit elkaar slopen en in elkaar zetten, maar ook het programmeren. Er is geen grotere kick dan het neerzetten van een kale, ongeconfigureerde machine en dat werkend te krijgen. Hoe moeilijker het is, hoe leuker ik het vind. Hoe makkelijker het is, hoe meer fouten ik maak. Daarbij zijn de groeimogelijkheden binnen de IT enorm. Je zit bijvoorbeeld op de NT-tak en als je die hebt uitgediept kun je weer helemaal overnieuw beginnen op een andere tak, zoals Novell.” Wat betekent jouw hoogbegaafdheid in de IT? „Van het woord ´hoogbegaafd´ gaan mijn nekharen overeind staan, ik vind het een spuugwoord. Het wekt de indruk dat je iets hebt bereikt, maar je doet er niks voor. Het is net als je schoenmaat. Waarom ik zoveel automatiseerders tegenkom binnen Mensa weet ik niet, maar ik denk dat het te maken heeft met het imago dat IT nog steeds heeft. Kijk naar zo´n serie als Buck Rogers vroeger. Alles wat met computers te maken heeft was mystiek en als de computer het oploste was het pas echt geregeld. Dat is in het imago van de IT geslopen. Hoogbegaafden zijn probleemoplossers. Alle mensen hebben een ego, en misschien dat er daarom zoveel in IT zitten: ze willen gezaghebbende probleemoplossers zijn. In andere beroepen heb je dat namelijk niet. Als schilder was ik ook heel probleemoplossend bezig, maar als ik op een verjaardag zei dat ik op een intelligente manier een huis had geschilderd, dan gaf dat een hele andere reactie dan wanneer ik zei dat ik een netwerk had aangelegd. Met schilderen ga je ook systematisch te werk. Je moet bepalen waar je begint en eindigt, wat voor producten je gebruikt. Een mooie oplossing is een mooie oplossing, waar je hem ook toepast. Maar IT heeft een zorgvuldig opgebouwd imago en daarom staat het op een ander niveau.”

Geen opleiding Jan Wouter Broekhuijsen woont met vrouw, kinderen en hond in Flevoland. Ook hij vindt dat hij opvallend veel automatiseerders spreekt binnen Mensa. „Ik merk dat het vaak mensen zijn die – net als ikzelf – hun studie niet hebben afgemaakt. Op de middelbare school hoefden ze niet te leren, dat ging vanzelf, en op de universiteit gaan ze dan onderuit omdat ze niet kúnnen leren. Veel van hen belanden in de IT omdat je daar in principe niet voor geleerd hoeft te hebben. Door hun groot analytisch vermogen bouwen ze toch een carrière op. Analyse is nu eenmaal de helft van het vak, en de constructiefase is dan uitermate geschikt. Zeker voor mensen voor wie het hogere functionele niet trekt. De uitdaging van het bouwen en het oplossen van problemen trekt mij ook veel meer, het sluit gewoon goed aan bij een scherp analytisch inzicht.” Broekhuijsen gelooft ook dat communicatieve vaardigheden minder belangrijk zijn binnen de bouwwereld van IT. „Het is minder noodzakelijk om jezelf begrijpelijk te maken tegenover anderen en dat is ook een voordeel. Sociale vaardigheden tellen minder zwaar, je moet gewoon je werk doen.”

Lees verder op pagina 4

Nerds Vervolg van pagina 3

Hoe is Jan Wouter Broekhuijsen in de IT terechtgekomen? „Na een onafgemaakte studie werktuigbouwkunde besloot ik van mijn hobby mijn beroep te maken en kwam ik in de fotografie terecht. Ik zat niet zozeer in de reportages als wel in de doka en het laboratorium. Op een gegeven moment heb je dat wel gezien en de top is erg smal. Ik kwam in aanraking met IT toen het logistiek systeem van het vaklaboratorium werd geautomatiseerd. Dat leek me wel wat, ook omdat de verdiensten een stuk beter lagen. Ik begon met een cursusje en ging toen solliciteren. Ik kwam terecht bij de KLM in Rijswijk. Daar zat ik in een carrièrepad naar boven toe, maar ik wilde in de constructie blijven. In een hiërarchisch bedrijf als de KLM is dat echter niet mogelijk. Ik zat er nog niet lang genoeg om intern te mogen solliciteren en deed dat dus extern. Zo kwam ik bij een softwarebedrijf terecht. Dat was leuk, maar het groeide en groeide, er kwamen steeds meer regels en na vijf jaar vertrok ik. Ik begon bij Sira, waar ik nu nog steeds zit. Sinds zes maanden werk ik voor ze als freelancer met een flex-contract. Ik zit in de IBM Mainframe-hoek, dus de grotere automatiseringssystemen.” Heeft de ontdekking dat je hoogbegaafd bent invloed gehad op je keus de automatisering in te gaan? „Het was niet echt een ontdekking maar een bevestiging. Ik wist wel dat ik slimmer was dan gemiddeld, omdat ik de middelbare school met de vingers in de neus deed. Pas door mijn dochtertje werd ik ook geattendeerd op de problematiek van hoogbegaafdheid. Ik ben me er wat meer in gaan verdiepen, begon verschillende patronen te herkennen en tegen de tijd dat we Maaike hebben laten testen heb ik de Mensatest gedaan. Dus nu ben ik gecertificeerd hoogbegaafd, wat een aantal dingen uit het verleden verklaart, waaronder het feit dat ik niet kon studeren. Ik heb het nooit geleerd. Automatisering is voor mij vooral een luie keus. IT is niet moeilijk. Een computerprogramma heeft vijf stappen, die vind je in elke taal terug en je kunt er elk probleem mee oplossen. Wat het makkelijk maakt is mijn vermogen snel verbanden te zien. Je hebt een opgelost probleem en een onopgelost probleem. Ik vergelijk de structuur van het onopgeloste probleem met de structuur van het bekende probleem en vaak ben je er dan al. En anders splits je het probleem op tot je kleinere hebt die je wel kunt oplossen.” Is IT het enige vak waar je zo bezig kunt zijn? „Nee, loodgieters en elektriciens werken ook probleemoplossend. Als je ergens op het plafond een lamp wilt hebben, dan moet je toch uitvissen hoe je daar komt en hoe je het werkend krijgt. Je maakt dan ook gebruik van je ervaring en inschattingsvermogen. Enerzijds passen de kwaliteiten van een hoogbegaafde goed binnen automatisering, anderzijds kan je ze ook elders gebruiken. Alleen betaalt het nergens zo goed. Het is toch geweldig? Minimale inspanning en maximaal rendement.” Hoe zit het dan met het imago dat een succesvol automatiseerder een bebrilde bolleboos is? „Ik denk dat de gemiddelde intelligentie binnen IT hoger ligt dan daarbuiten. Dat is geen zorgvuldig opgebouwd imago. Er wordt de laatste tijd ook veel meer gehamerd op papieren, je moet nu minstens HBO hebben wil je binnenkomen. Ik denk wel dat ze IT moeilijker maken dan het is. Een mooi voorbeeld daarvan is de Millenniumbug. Daar is zoveel geld in gestopt en voornamelijk in het geouwehoer eromheen. Ik denk dat ze een kwart hadden kunnen besparen als ze gelijk aan het werk waren gegaan. Ook PC´s zitten veel te moeilijk in elkaar. Als ik kijk hoe lang ik privé bezig ben om zo´n ding werkend te krijgen, ongelofelijk. Wist je dat het Star Wars-programma indertijd is afgeketst omdat ze niet zeker wisten of ze er de juiste programmatuur voor konden ontwikkelen? Windows 98 heeft vele malen meer codering dan Star Wars ooit nodig zou hebben gehad. Misschien hadden we bij Dos moeten blijven, dat konden mensen nog volgen.”

Groupie Miriam Jorna woont in Het Gooi en is projectmanager bij de KPN. Haar carrière in automatisering begon toen ze als journalist terecht kwam bij de Internet-redactie van De Telegraaf. Een functie die steeds technischer en minder redactioneel is geworden. „Ik vind beide gebieden erg interessant en ben goed in staat te communiceren tussen Internet-redactie en automatiseerders. Tot mijn verrassing beheersten niet zoveel mensen de vaardigheid om voor zowel absolute alfa´s als absolute beta´s eenzelfde item begrijpelijk te maken.” Na een jaar als ´groupie´ te hebben meegelopen in Mensa, aanvankelijk tegenstribbelend meegesleept door een vriendin, deed ze in 1996 op aandringen van vrienden binnen de vereniging alsnog de test. „Ik moest maar eens door de zure appel heen bijten, ik wist niet wat de uitslag zou zijn.” Jorna is nu gecertificeerd hoogbegaafd, een ontwikkeling die geen invloed heeft gehad op de beslissing de automatisering in te gaan. „De IT trekt heel hard aan mensen en als iemand heel wervend bij me op de stoep staat, dan wil ik weten wat er dan zo leuk aan is. Ik heb in verschillende IT-gebieden rondgekeken, dacht dat ik bij een Internet service provider zou passen maar daar ben ik uiteindelijk niet gaan werken. Het analytisch inzicht en verstandelijk vermogen komen wel van pas. Het is overal handig om snel informatie te kunnen combineren, maar in de IT wellicht nog handiger dan in andere vakgebieden om totaal verschillende dingen te kunnen samenvoegen. Dat blijkt vaak de oplossing te zijn. Ik vermoed dat hoogbegaafden sterk zijn in het bedenken van nieuwe oplossingen, omdat ze ongebruikelijke dingen combineren. Ze denken meer binair, kunnen de zuivere logica makkelijker scheiden van andere dingen. Wat ook helpt is dat ze zich superfanatiek kunnen vastbijten in een probleem dat op het eerste gezicht onoplosbaar lijkt. Ik kan het ook niet uitstaan als iets me niet lukt.” Waarom ben je niet in andere branches gaan werken waar je kwaliteiten ook van nut zijn? „Er is geen branche die zo hard schreeuwt dat hij mensen nodig heeft als de IT. Ze zeggen haast dat het niet uitmaakt wat je kunt of hebt gedaan, als je er maar komt werken. Verpleging en onderwijs melden zich ook wel, maar daar heb je een opleiding voor nodig. Je stapt er ook niet zo snel uit. Ik ben trouwens veel te ongeduldig voor een verzorgend beroep en ik stel de verkeerde vragen. Het geld is zeker medebepalend. Als de IT minder goed verdiende was ik wellicht heel ergens anders projectmanager geworden.” Hoe voldoe jij aan het imago van de nerd? Draag je een bril, liefst met plakband gerepareerd? Draag je slecht passende kleren? Heb je dan toch minstens een hoog voorhoofd? „Niets van dat alles. Maar je mag me best drie dagen lang opsluiten met een computer (mits met modem), dus wat dat betreft ben ik een nerd. Ik ben actief bij de Webgrrls, een groot netwerk voor kennis en ondersteuning voor vrouwen die bezig zijn met Internet. De IT klaagt dat het een mannenindustrie is, en dat is het ook, maar ze vragen zich pas sinds kort af waarom vrouwen het niet leuk vinden. Vrouwen hebben een andere cultuur, een andere manier van aanpakken. Ze willen bijvoorbeeld eerst zeker weten dat ze iets kunnen voordat ze gaan roepen dat ze het kunnen - heel ongebruikelijk voor mannen. Meer vrouwen in de IT of het gebruik van meer vrouwelijke of zachte waarden in de bedrijfsvoering is trouwens ook goed voor nerds. Ze zijn namelijk veel ´vrouwelijker´ dan managers vaak denken. Verkopers zijn haantjes, nerds niet.”

Karina Meerman
Automatisering Gids • 17-03-´00

Weekblad 2000, week 11

©1997-2000 Automatisering Gids